Bodhgaja - tu Budda dostąpił oświecenia

Dziesiątki świątyń i klasztorów, reprezentujących cały buddyjski świat, otaczają miejsce, w którym Budda, przed 2500 laty, dostąpił świecenia - nirwany. Budda powiedział, że kto będzie go chciał spotkać w przyszłości powinien udać się do lasu pod Gają, dlatego ściągają tu buddyści z całego świata. Świątynny kompleks w centrum miejscowości emanuje spokojem i wyczuwalną duchową atmosferą. Warto zatrzymać się tu na kilka dni by przyjrzeć się harmonijnemu życiu religijnemu i uspokoić zmysły w przyświątynnym parku.

Oświecenie Buddy, którego dostąpił po sześciu latach ascetycznego życia jest wśród buddystów uznawane za najważniejsze w jego życiu, stąd liczba pielgrzymów buddyjskich jakich spotkamy w Bodhgaji jest wielokrotnie większa niż w innych buddyjskich miejscowościach. Bodhgaja jest również miejscem, gdzie zachowało się najwięcej zabytkowych obiektów z pośród wszystkich buddyjskich miejsc w Indiach. W czasie zimowego sezonu przybywają tu pielgrzymi z całego buddyjskiego świata, czyniąc to święte miejsce jednym z najciekawszych i najbardziej kolorowych w Indiach. Ambicją każdego kraju zamieszkiwanego przez buddystów, wręcz każdej większej sekty buddyjskiej, jest posiadanie w Bodhgaji własnej świątyni. Będąc w Bodhgaji mamy więc wspaniałą okazję aby poznać pełną gamę buddyjskich styli architektonicznych i sztukę buddyjską w całym jej bogactwie.

Dobrym komentarzem do znaczenia Bodhgaji w buddyjskim świecie jest wypowiedź Mingyura Rinpocze, ważnego lamy tybetańskiego: „Dla buddystów Bodhgaja jest miejscem niezmiernie ważnym, ponieważ to tutaj wszyscy z tysiąca i dwóch Buddów tego szczęśliwego eonu osiągną oświecenie. Siakjamuni Budda jest czwartym Buddą, i jest Buddą naszych czasów. Budda nauczał nas, że wszystko jest współzależne, i tak miejsce takie jak Bodhgaja jest wielkim wsparciem dla duchowej praktyki. Dla przykładu są zewnętrzne okoliczności świętego miejsca jakim jest Bodhgaja i wewnętrzne przyczyny, które są twoją wiedzą, wiarą i współczuciem…Zewnętrzne i wewnętrzne są ze sobą powiązane dzięki współzależności i dlatego powinniśmy znać znaczenie miejsca świętego, wtedy zewnętrzne miejsce jakim jest Bodhgaja pomoże ci w wewnętrznej realizacji. Tak więc praktyka odbyta w Bodhgaji może dać większą zasługę niż odbywana w każdym innym miejscu. Oto dlaczego buddyści z całego świata przybywają aby modlić się i praktykować medytację w Bodhgaji. Budda powiedział, że kto będzie chciał go spotkać w przyszłości, dla tego udanie się do Bodhgaji będzie tak jak ujrzenie go. Jest to prawdą dla każdego z czterech wielkich miejsc: Bodhgaji, Sarnath, Lumbini i Kusinagaru.”

Warto sobie zdać sprawę z tego, że do całkiem niedawna po obszarze dzisiejszego centrum Bodhgaji chodziły zaprzęgi z wołami... Jeszcze sto lat temu zespół świątynny otoczony był polami i nie istniało nic co dało by się rozpoznać obecnie. Zabudowa mieszkaniowa koncentrowała się w północnej części dzisiejszej Bodhgaji, wzdłuż drogi do Gaji. Znajdowało się tam wówczas kilka małych wsi położonych jedna przy drugiej. Nazwa Budda Gaya zarezerwowana była dla całego bloku, w obrębie którego znajdowała się, leżąca trochę na uboczu, świątynia Mahabodhi. W pobliżu świątyni działał hinduistyczny klasztor zakonu Siankaraczarii, który utrzymywał kilka małych świątyń. Po tym jak świątynia zyskała szerszy rozgłos, została poddana restauracji i rozbudowie; powoli zaczęły być zagospodarowywane tereny wokół świątyni, chociaż jeszcze w roku 1936, to właśnie wśród zabudowań wiejskich powstał klasztor birmański. Z biegiem czasu faktyczne centrum miejscowości przeniosło się w okolice kompleksu świątynnego, które wcześniej pozbawione było jakiejkolwiek infrastruktury.

Główne zabytkowe obiekty w Bodhgaji znajdują się na terenie kompleksu świątyni Mahabodhi. Najważniejszym z nich jest sama świątynia Mahabodhi, która stoi w centrum kompleksu. Pochodzi ona prawdopodobnie z końca IV wieku n.e. i była od tego czasu wielokrotnie restaurowana i przebudowywana. Świątynia Mahabodhi uważana jest za jedną z dziesięciu najważniejszych zabytków starożytnych Indii. Z wyjątkiem czterech kolumn w portyku, schodów i podłogi, cała świątynia zbudowana jest z cegły. Składa się z czworobocznej podstawy, ze środka której wyrasta piramidalna wieża (sikhara) oraz z czterech mniejszych wież w narożach świątyni. Główna iglica osiąga wysokość 54 metrów, dzięki czemu jest widoczna w promieniu wielu kilometrów. Mury świątyni pokryte są reliefami przedstawiającymi różne aspekty buddyzmu. W sanktum sanktorum znajduje się złoty posąg Buddy, komnata w górnej części budowli mieści figurę Mayadevi, matki Buddy. Świątynię otacza kamienne ogrodzenie, które datuje się na około 100 rok n.e. i jest najstarszą częścią całego kompleksu. Świątynia powstała prawdopodobnie na miejscu wcześniejszej, wybudowanej przez cesarza Asiokę, z III wieku p.n.e. Została ona poważnie przebudowana w VII wieku n.e. przez dynastię Palów z Bengalu. W XII wieku światynia uległa zniszczeniu, w czasie muzułmańskich najazdów lecz po dwóch stuleciach dzięki dynastii królewskiej z Birmy udało się ją odrestaurować. Od tego czasu niszczała, podlegając tylko drobnym naprawom, aż do drugiej połowy XIX wieku, czyli okresu działalności wybitnego brytyjskiego archeologa, Alexandra Cunninghama. Wtedy to oczyszczono cały kompleks świątynny oraz odrestaurowano i rozbudowano świątynię (cztery narożne wieże), według znalezionej wcześniej miniaturowej makiety.

Wedle tradycji, po osiągnięciu oświecenia, Budda spędził na medytacji jeszcze siedem tygodni, przy czym w każdym tygodniu medytował w innym miejscu. Wszystkie te miejsca znajdują się w obrębie kompleksu świątynnego i są uważane za święte. Najważniejszym z nich jest drzewo Bodhi. Darzone jest ono przez buddystów wielką estymą, gdyż uważa się, że obecne drzewo jest przeszczepem drzewa w Anuradhapurze, na Sri Lance, które zostało tam zasadzone przez syna cesarza Asioki, Mahendrę, w III wieku p.n.e. Pod tym drzewem Budda spędził pierwszy tydzień po osiągnięciu nirwany. Święte drzewo otoczone jest przez małe, pokryte reliefami stupy wotywne i świątynie. Pielgrzymi modlą się, medytują i składają przed nim pokłony. Między drzewem a świątynią Mahabodhi znajduje się Wadźrasana (diamentowy tron) – kamień z czerwonego piaskowca, przykryty złotym baldachimem. Leży on dokładnie na miejscu, w którym Budda siedział w medytacji i osiągnął oświecenie. Miejsce to traktowane jest jako najbardziej święte ze świętych, w całym świecie buddyjskim. Buddyjskie pisma mówią, że jest to pępek ziemi. Legenda głosi, że w czasie tworzenia świata Wadźrasana wyłoniła się jako pierwsza a w momencie jego destrukcji, ulegnie zniszczeniu jako ostatnia. W pobliżu znajduje się kamień, na którym odciśnięte są ślady stóp Buddy.